College 1: Luisteren naar orgelmuziek

Het is niet eenvoudig muziek te bestuderen: muziek bestaat wanneer ze klinkt, en is dus veel ongrijpbaarder dan een schilderij of een beeldhouwwerk. In de muziekwetenschap is er daarom lange tijd voor gekozen niet muziek als klinkend kunstwerk te onderzoeken, maar de voorwaarden voor het tot klinken komen van muziek centraal te stellen. En dus weten we nu 'alles' van bladmuziek en instrumenten, hun geschiedenissen en hun makers. Maar wat als we de klinkende vluchtigheid van muziek juist als het belangrijkste aspect ervan zien, een mogelijkheid om beter te begrijpen hoe deze zo fascinerende kunstvorm eigenlijk 'werkt'? Wellicht hoe gebeurtenissen überhaupt werken? Uiteindelijk bestaat ons leven immers uit gebeurtenissen, niet uit objecten.

 

Praktijk en theorie

Deze denkstap wordt in allerlei disciplines rond muziek inmiddels gezet. Onder die disciplines kenmerkt Orgelkunde zich door een bijzonder leerzame combinatie van praktijk en theorie. In de praktijk toont juist orgelmuziek immers dat muziek per uitvoering anders klinkt, om de eenvoudige reden dat geen enkel orgel gelijk is aan een ander orgel. Theoretisch betekent dat dat muziek per situatie bestudeerd verdiend te worden - en dus dat de mensen die die situatie samen vormen van eminent belang zijn. Anders gezegd: u, de luisteraar, bent bepalend voor hoe muziek 'werkt'. Daarover gaat het eerste college in de Cursus Orgelkunde 2017.

 

Zelf denken

In 1784 bepleitte filosoof Immanuel Kant ons eigen verstand te gebruiken: om zelf te denken dus, zonder leiding van anderen. We zijn gewend aan het idee dat de Franse Revolutie die slag voor ons gewonnen heeft: kerk en adel hebben het sindsdien immers niet meer voor het zeggen. Tussen vrijheid van denken hébben en die ook daadwerkelijk benutten blijkt echter nog altijd een groot verschil te kunnen bestaan; de maatschappij van vandaag biedt voorbeelden te over. In dit college staat deze problematiek centraal binnen het domein van de muziek: we gaan veel naar muziek luisteren, en vervolgens naar onszelf wanneer we die luisteractiviteit bespreken. Welke waarden en normen hanteren we eigenlijk? Welke rol speelt 'klassieke' muziek daarbij? Hoe zit het met emoties en muziek (de hierbij afgebeelde Susanne Langer heeft daar prachtige dingen over gedacht)? Wat is zo bekeken de zin van experimentele muziek? Van popmuziek? Hoe zit het met luisteren naar cd's? Enzovoort.

 

'Fake past'

Het is de paradox van onze tijd: er staat ons, ook wanneer we muziek bestuderen, een enorme hoeveelheid kennis ter beschikking, en juist daardoor beseffen we dat we nooit alles zullen weten. Eén van de gevaren is dat kennis wordt gedevalueerd tot mening als het zo uitkomt en - logischerwijs - mening van de weeromstuit heel gemakkelijk de status van kennis kan worden toegeschreven. Juist de orgelgeschiedenis toont hoe gemakkelijk die reflex tot vormen van 'fake past' - verzonnen verleden - kan verleiden. In dit college komen er een paar van aan de orde, uiteraard vergezeld van muziekvoorbeelden.

 

Voorbereiding: leeswerk

Het college is het best voor te bereiden door deze drie teksten te lezen:

  • Muziek als installatiekunst [vanaf §14].
  • Kennismaken met Susanne Langer.
  • Zolang er controverse is, is er leven: Taruskin in het Orgelpark.

 

Na het college

Als praktisch hulpmiddel bij het onthouden en recapituleren van wat we op dinsdag 7 februari hebben behandeld, is hier de presentatie nog eens te bekijken en beluisteren.

 

Presentatie

  • Cursus Orgelkunde 2017 / College 1 / Luisteren naar orgelmuziek [deel 1 (voor de pauze)]
  • Cursus Orgelkunde 2017 / College 1 / Luisteren naar orgelmuziek [deel 2 (na de pauze)]

 

Verder lezen?

  • Richard Taruskin, Text & Act
  • 'Welke taal spreekt de muziek' van Albert van der Schoot: Inleiding en Hoofdstuk 4

 

De hier genoemde boeken zijn online eenvoudig verkrijgbaar.

Word
Gast
vriend

Word Vriend of GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk