College 6 & 7: Het Nieuwe Barokorgel

De laatste twee colleges van de cursus gaan dit jaar over het Nieuwe Barokorgel dat het Orgelpark bouwt. We bezoeken op 21 maart de werkplaats van Elbertse Orgelmakers in Soest, en een week eerder staan we stil bij dit bijzondere 'hyper organ'. Internationaal baart het nu al opzien omdat het dubbelop tegendraads is: tegen dromers die hun eigen ideale orgel van de toekomst willen verzinnen, zegt het Nee, ik wil een barokorgel in de beste traditie zijn, en aan oude-muziek-experts die bang zijn voor authenticiteitsverlies laat het zien dat digitale technologie een oeroud klankconcept een toekomst kan geven die veel verder reikt dan zij dromen kunnen. College 6 vat zo alle voorgaande colleges samen - maar staat ook heel basaal stil bij allerlei kleine orgelbouw- en klankdetails.

 

Hyper Organ

Het Nieuwe Barokorgel wordt gebouwd door vier orgelmakerijen, een elektronicaspecialist, een houtsnijder en een schilder - onder supervisie en leiding van een daartoe speciaal gevormd kernteam van het Orgelpark. Rond dit team staat een internationale Reference Group van tientallen experts. Een van hen, de Amerikaanse onderzoeker Randall Harlow, muntte de term 'hyper organ': orgels waarin digitale technologie is geïntegreerd om het instrument te laten aansluiten bij de 21ste eeuw. Het eerste hyper organ is alweer ruim 10 jaar oud, en allemaal kenmerken zich door disposities (klankkleursamenstellingen) die laten zien dat de ontwerpers zich heerlijk hebben laten gaan. Behalve het hyper organ in het Orgelpark: daar is gekozen voor een historisch klankconcept. 

 

In Hettstedt is de originele kast van het Hildebrandt-orgel bewaard gebleven. Het is de inspiratiebron voor de vormgeving van het Nieuwe Barokorgel in het Orgelpark.

 

Zacharias Hildebrandt

Het Orgelpark bewijst in zijn concerten keer op keer dat werken met goed doordachte klankconcepten ideaal is: het Sauer-orgel is anders dan het Verschueren-orgel, en ook het Van Straten-orgel is een klasse apart. Bij geen van die instrumenten is geprobeerd ze universeel inzetbaar te maken. Ze moeten twee dingen kunnen: ideale klankwerelden bieden voor muziek uit de tijd en regio waarin ze zijn ontstaan, en inspireren tot nieuwe muziek. Het Nieuwe Barokorgel wordt precies zo. Het krijgt de klankwereld van Zacharias Hildebrandt, vriend en tijdgenoot van Johann Sebastian Bach, en die wordt vervolgens op twee manieren 'inzetbaar': via een mechanische klaviatuur (die je als organist misschien wel doet denken dat je Bach bent) en een digitale klaviatuur, waarmee ook musici en kunstenaars die geen toetsenkennis hebben toch het orgel kunnen bespelen - bijvoorbeeld met hun laptop of tablet.

 

De handtekening van Zacharias Hildebrandt, uit het contract omtrent zijn orgel in Naumburg (1746)

 

Hyper Organs

In het college van vandaag gaan we naar verschillende hyper organs luisteren en kijken. Hoe zit het met hun concepten, wie zijn de dromers erachter, wat waren hun dromen? Welke plannen zijn er waar in de maak? (Tip: reis de komende zomer naar de Documenta in Kassel, waarbinnen het dan splinternieuwe hyper organ in de Martinskirche een hoofdrol speelt!) Maar we kijken ook naar orgels die het voorbeeld waren voor de barokke kant van het Nieuwe Barokorgel. En dan met name naar het orgel dat het Göteborg Organ Art Center bouwde in de Örgryte Kirka in Gotenburg: helemaal zoals Arp Schnitger er een orgel had hebben kunnen bouwen, had hij nog geleefd, en waren er dan dergelijke kerken überhaupt geweest. Precies zo bouwt het Orgelpark het Nieuwe Barokorgel: we reconstrueren het proces dat Hildebrandt had hebben kunnen volgen. Inclusief alle hulpwerkwoorden en voorbehouden.

 

College 7: naar de werkplaats!

Op 21 maart bekijken we het Nieuwe Barokorgel in de werkplaats in Soest. Het staat daar tegen die tijd vrijwel geheel opgebouwd, en wellicht zullen we er zelfs al op spelen!

 

Voorbereiding

Het college is het best voor te bereiden door deze teksten te lezen:
Timbres 15
• Timbres 16
• Timbres 17
• Timbres 18
• Timbres 19

 

NA HET COLLEGE

Als praktisch hulpmiddel bij het onthouden en recapituleren van wat we op dinsdag 14 maart hebben behandeld, is hier de presentatie nog eens te bekijken en beluisteren. 

Presentatie (in pdf-formaat, zonder de geluidsvoorbeelden)
• Cursus Orgelkunde 2017 / College 6 / Hyper Organs

 

Word
Gast
vriend

Word Vriend of GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk