Cursus Orgelkunde

Het Orgel: Een Muzikale Tijdmachine [Voorjaar 2017 / Nederlandstalig]

Een van de bijzonderste eigenschappen van orgels is dat ze stokoud kunnen worden zonder hun stem te verliezen. Het betekent dat het orgel ons oor op tijdreis kan laten gaan: we kunnen naar dezelfde klanken luisteren als onze voorouders eeuwen geleden. De Orgelparkcursus ‘Het orgel: een muzikale tijdmachine’ neemt dit gegeven als uitgangspunt. De cursus vindt plaats op zeven dinsdagmiddagen, van 7 februari tot 21 maart, in het Orgelpark. De cursus is Nederlandstalig. Voorbereidend leeswerk doet u eenvoudig via deze site; bij elk college staat voorbereidend leesmateriaal, en na elk college verschijnen daar ook de presentaties inclusief de getoonde geluidsvoorbeelden en films.

Lees verder

College 1: Luisteren naar orgelmuziek

Het is niet eenvoudig muziek te bestuderen: muziek bestaat wanneer ze klinkt, en is dus veel ongrijpbaarder dan een schilderij of een beeldhouwwerk. In de muziekwetenschap is er daarom lange tijd voor gekozen niet muziek als klinkend kunstwerk te onderzoeken, maar de voorwaarden voor het tot klinken komen van muziek centraal te stellen. En dus weten we nu 'alles' van bladmuziek en instrumenten, hun geschiedenissen en hun makers. Maar wat als we de klinkende vluchtigheid van muziek juist als het belangrijkste aspect ervan zien, een mogelijkheid om beter te begrijpen hoe deze zo fascinerende kunstvorm eigenlijk 'werkt'? Wellicht hoe gebeurtenissen überhaupt werken? Uiteindelijk bestaat ons leven immers uit gebeurtenissen, niet uit objecten.

Lees verder

College 2: Hoe werkt een orgel?

Terwijl andere instrumenten 'direct' bespeeld kunnen worden, zoals violen en blokfluiten, kan dat bij toetsinstrumenten niet. Zelfs bij het eenvoudigste onder de toetsinstrumenten, het clavichord, worden de snaren niet met de hand bespeeld, zoals bij een harp, maar indirect via aan de toetsen aangebrachte 'tangenten'. Orgels zijn daarmee vergeleken zelfs regelrechte machines. Hoe werken die machines eigenlijk? En: is het orgel door de tussenkomst van al die technologie nog wel een muziekinstrument? Daarover gaat het college op 14 februari. 

Lees verder

College 3: Klankgeschiedenis tot 1850

Orgels laten altijd hun culturele herkomst horen; elke regio en elke tijd had zo zijn eigen opvattingen over wat een orgel was. In dit college ontmoeten we een aantal uitgesproken voorbeelden, variërend van het Van Straten-orgel in het Orgelpark zelf tot het zeer barokke orgel van Jordi Bosch op Mallorca. Wat vertellen deze orgels ons over hun cultuur?

Lees verder

College 4: Rationaliteit en romantiek

De 19de eeuw was de eeuw waarin de Romantiek het karakter kreeg van een elkaar versterkende - en soms dwars zittende - combinatie van rationaliteit enerzijds en aandacht voor intuïtie en gevoel anderzijds. Tijdens dit college zullen we onder meer discussiëren over het begin- en eindpunt van de Romantiek. Was bijvoorbeeld de Renaissance niet in feite al een vorm van Romantiek? En treden we met 2017, nu de natiestaat het weer wint van streven naar samenwerking en gelijkheid, wellicht niet opnieuw een typisch romantische fase binnen?

Lees verder

College 5: Cage, Messiaen en luidsprekers

Muziek uit de 20ste eeuw klinkt vaak bepaald 'anders' dan die uit de 19de eeuw. Waardoor dat komt, bespreken we vandaag aan de hand van compositietechnieken en musiceeropvattingen. Wat zijn de rode lijnen in de orgelmuziekgeschiedenis van de afgelopen honderd jaar? Zijn er wellicht per orgelsoort muziekvormen ontwikkeld? We gaan het verhaal langs door te letten op twee componisten (John Cage, Olivier Messiaen) en op een uitermate belangrijke stroming in de orgelkunst: die van de live elektronische muziek.

Lees verder

College 6 en 7: het Nieuwe Barokorgel

De laatste twee colleges van de cursus gaan dit jaar over het Nieuwe Barokorgel dat het Orgelpark bouwt. We bezoeken op 21 maart de werkplaats van Elbertse Orgelmakers in Soest, en een week eerder staan we stil bij dit bijzondere 'hyper organ'. Internationaal baart het nu al opzien omdat het dubbelop tegendraads is: tegen dromers die hun eigen ideale orgel van de toekomst willen verzinnen, zegt het Nee, ik wil een barokorgel in de beste traditie zijn, en aan oude-muziek-experts die bang zijn voor authenticiteitsverlies laat het zien dat digitale technologie een oeroud klankconcept een toekomst kan geven die veel verder reikt dan zij dromen kunnen. College 6 vat zo alle voorgaande colleges samen - maar staat ook heel basaal stil bij allerlei kleine orgelbouw- en klankdetails.

Lees verder