Els Biesemans speelt Mozart (7 oktober)

'Enige uurtjes' Mozart

 

 

‘Op deze manier hoor je het orgel nooit’, zegt Els Biesemans over de klassieke, voor piano en orgel bewerkte pianoconcerten waarmee ze met groot succes door Europa toert. Enkele jaren geleden was ze in het Orgelpark te gast met een bewerking van de pianoconcerten van Beethoven. ‘Het is prachtige muziek, het publiek geniet van de virtuositeit van de pianist én hoort het orgel in de rol van symfonieorkest. Veel mensen associëren het orgel nog altijd met de kerk. En omdat ze niet van religie houden, houden ze ook niet van orgel. Maar nu klinkt het orgel puur als muziekinstrument en dat is voor veel mensen een ontdekking. Het neemt een vooroordeel weg.’

 

Op 7 oktober presenteert Els Biesemans, die zowel piano, orgel als klavecimbel speelt, samen met drie collega’s een programma met Mozart-pianoconcerten. ‘We hebben onze lievelingsconcerten verdeeld. Dat betekent dat iedereen eenmaal soleert op piano en eenmaal de orkestpartij op orgel speelt.’ Ook het vervaardigen van de bewerkingen hebben ze onderling verdeeld. De orkestpartij vertalen naar orgel vergt ‘wel enige uurtjes’, beaamt Biesemans met gevoel voor understatement. ‘De concerti van Mozart vragen niet zo’n grote bezetting als die van Beethoven en het is goed mogelijk om klankkleuren te vinden voor alle instrumentgroepen. De strijkers kun je bijvoorbeeld goed imiteren met de grondstemmen van het orgel. De bewerkingen blijven dicht bij het origineel. Tenslotte zijn de meeste registers van het orgel niets anders dan imitaties van instrumenten die samen een orkest vormen.’

 

 

 

 

 

Samenspel

Het samenspel tussen organist en pianist is geen sinecure. ‘In het Orgelpark is het mogelijk om elkaar te zien, maar dat is lang niet in elke zaal het geval. Toen we het Beethoven-project in Zürich en Lausanne deden, hebben we onder de vleugel een klein microfoontje gemonteerd. Zo kon de organist, die boven op het oksaal zat, via een headset de piano horen, zodat de attaque van beide instrumenten gelijk was.’
Met deze orgelbewerkingen van pianoconcerten knopen Biesemans en haar collega's aan bij de 19d-eeuwse traditie om orkestmuziek te transcriberen naar klavier. ‘Dat was vaak de enige manier om buiten de concertzaal symfonieën te horen. In de 19de eeuw werd van alles bewerkt om in de huiskamer te spelen en er daar van te genieten – een direct gevolg van de uitvinding van de piano, die zich in een eeuw tijd enorm had ontwikkeld, het klavecimbel had verdrongen en steeds orkestraler werd.’

 

Pianoforte

Zelf is Els Biesemans gespecialiseerd in de pianoforte. Ze ziet het als de grootste uitdaging om repertoire te spelen op het instrument dat daarbij hoort. Tegelijkertijd beseft ze dat de concertpraktijk om concessies vraagt. In het Orgelpark zal ze Mozarts pianoconcert 9 (Jeunehomme) op een Erard-vleugel spelen (eigenlijk 'te laat' voor Mozart), en de orkestpartij wellicht op het Utopa Barokorgel ('te vroeg' voor Mozart). En meestal valt er niets te kiezen: ‘Gelukkig kun je op een symfonisch orgel alle kanten uit. En Mozart met zijn slankere orkestklank moet zeker lukken op een barokorgel.’

 

Overzichtelijk

Biesemans constateert dat ook onder jonge organisten het idee aanslaat om eigen bewerkingen te maken. ‘De orgelliteratuur is nu eenmaal overzichtelijker dan de pianoliteratuur. Er is eenvoudigweg minder muziek. Als je Bach, Franck, Messiaen, Karg-Elert Schmitt en Reger hebt gespeeld, dan heb je het wel zo’n beetje gehad. En als je niet zo van hedendaagse muziek houdt, maar wel de behoefte voelt iets nieuws te doen, dan is het maken en uitvoeren van bewerkingen een logische stap.’
Het is een van de manieren om het orgel een prominentere rol in het concertleven te geven. ‘Laatst sprak ik een dominee die benadrukte dat het christendom al tweeduizend jaar een stempel drukt op onze cultuur. Dat is niet van de een op de andere dag verdwenen. In Rusland, waar het orgel traditioneel niet met religie verbonden is, maakt het instrument juist een enorme bloei door. Bij orgelconcerten zitten meer mensen in de zaal dan bij een symfonieorkest. De belangstelling daar is puur muzikaal. Of ze vloeit voort uit een fascinatie voor het orgel als machine. Spectaculair!’
 

 

Auteur Jacqueline Oskamp is behalve publiciteitsmedewerker van het Orgelpark een van de toonaangevende auteurs over nieuwe muziek; op haar naam staan boeken als Onder Stroom en Een behoorlijk kabaal: een cultuurgeschiedenis van Nederland in de twintigste eeuw.

 

Foto Tatyana Jenni

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk