Attaignant Consort (7 december)

De magische ervaring van een renaissancefluit

 

Als musicus gespecialiseerd in de historische fluit speel je op verschillende fluitinstrumenten. Maar één is er koning, volgens Kate Clark van het Attaignant Consort. En die krijgt ruim baan op 7 december in het Orgelpark.

 

Het is een eenvoudig, cilindrisch instrument, uit één stuk hout gemaakt. Er komen geen klepjes of metaal aan te pas. Het heeft zes vingergaatjes, is niet te stemmen en toch kun je er alles mee spelen wat in de vijftiende en zestiende eeuw geschreven is. Zelfs de meest virtuoze diminuties. De klank is bijzonder en zacht als fluweel. Wanneer de vier leden van het Attaignant Consort op hun renaissancefluit spelen, is het alsof ze een intiem en fascinerend gesprek voeren. ‘Dat je heel graag wilt horen’, vertelt Kate Clark, spil van het consort. ‘Spelen op de koning van de fluiten is bijzonder. De muziek is enorm melodisch en gaat altijd ergens over, vaak over liefde. De bron kan een gebed of gedicht zijn.’

 

Militaire instructies

De renaissancefluit wordt ook wel ‘Duitse fluit’ genoemd. Duitstalige soldaten gebruikten hem al in de vijftiende eeuw, wellicht eerder, als militair instrument. ‘Soms liep er meer dan twintig man mee over het strijdveld om instructies voor de soldaten te blazen, zoals de trompetters. Het was een goed betaald, maar wel heel gevaarlijk baantje.’ Fluitisten – niet alleen mannen – bespeelden hun instrument ook in huiselijke kring en zo ontstonden ensembles. In de zestiende eeuw brak een gouden tijd aan. Muzikanten maakten eigen versies van oude chansons en madrigalen: hun ‘diminuties’ waren variaties op vaak simpele melodieën. Clark: ‘Dat gaf hen natuurlijk veel voldoening. Zij kunnen veel sneller, hoger of lager fluiten dan zangers kunnen zingen.’

 

Het Attaignant Consort. Van links naar rechts Joao Santos, Giuditta Isoldi, Amanda Markwick en Kate Clark (foto: Ola Renska, overgenomen van de website van het Attaignant Consort).

 

De soms virtuoze diminuties waren volgens Clark een ‘enorme hit’ in Italië. ‘We hebben een stuk of zeven Italiaanse diminutiehandboeken uit de zestiende, vroege zeventiende eeuw. Hoe maak je je eigen uitvoering van een bestaand stuk? De boeken richtten zich niet alleen op de fluit. Ook viool, kornet en luit waren geschikte instrumenten.’ In Parijs bracht drukker Pierre Attaignant als eerste een boekje uit met Franse chansons, waarin hij aangaf welke stukken het meest geschikt waren voor de renaissancefluit. ‘Aan hem danken we onze naam.’
Een consort van renaissancefluiten bestaat vaak uit een bas en drie tenoren. ‘Zelden vervangen wij een tenor- door een sopraanfluit, als we dansmuziek spelen of een volkse sfeer willen scheppen. De sopraan is al in de zestiende eeuw in onbruik geraakt. Ze is beperkt in haar bereik en de tenor dekt dat voldoende af.’

 

Helemaal verliefd

‘Op de renaissancefluit word je helemaal verliefd. Of je laat haar links liggen’, vindt Kate Clark. ‘Want de beoefening is niet gangbaar en je verdient er weinig geld mee.’ Liefhebbers zijn nieuwsgierig, leren oude handschriften lezen en duiken in de modaliteittheorie. ‘Dat is een heel andere wereld. Maar de klank is wonderbaarlijk voor zo’n eenvoudig instrument, als je hem eruit weet te halen. Daarbij is renaissancemuziek uitvoeren een behoorlijk sociale activiteit. Die is van vóór de tijd van de solist. Een madrigaal, mis, motet of chanson speel en zing je met drie, meestal vier absoluut gelijkwaardige musici. We moeten goed luisteren en elkaar aanvoelen in het gesprek dat we voeren. Wat er dan gebeurt, als een van ons gaat diminueren, is ongelofelijk. Voor ons nog altijd een magische ervaring.’

 

Twintig jaar gedeelde fascinatie

De Australische Kate Clark verdiende haar eerste sporen met barokfluit en moderne fluit down under. Dat succes kreeg een vervolg aan het Haags conservatorium, waar ze eind jaren ’80 als solist cum laude afstudeerde op barokfluit en klassieke fluit. Ze toerde vervolgens door Europa en de VS, alleen of met kamerensembles en orkesten. Twintig jaar geleden stond Clark aan de wieg van het Attaignant Consort, samen met drie voormalig medestudenten van het Koninklijk Conservatorium. Zij sloegen uiteindelijk andere wegen in of keerden terug naar hun moederland. Clark bleef; nu met drie jongere fluitisten, die afstudeerden aan het Haags conservatorium waar ze sinds 22 jaar les geeft: de Braziliaanse Joao Santos, de Italiaanse Giuditta Isoldi en de Amerikaanse Amanda Markwick.

 

Op 7 december treedt het Attaignant Consort op in het Orgelpark, samen met Nicholas Parle op het Barokorgel en Christoph Sommer op luit. Ze spelen(en zingen) onder meer muziek rond reformator Maarten Luther.

 

Auteur
Als journalist en cultuurvorser ontrafelt Jolanda Breur onze vormgeving van een zinvol leven. Haar verhalen hierover verschenen in onder meer Trouw, nrc.next en Vrij Nederland. Ook schreef ze de eerste Nederlandstalige reisgids over Nicaragua.

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk