2018 College 1: Het Utopa Barokorgel ≠ 'Bach-orgel'

Hoe ingewikkeld filosofen er ook over doen, in feite is het simpel: muziek wordt gemaakt door musici en luisteraars luisteren ernaar. Dat gaat altijd op, want zelfs als er geen publiek is, is de musicus altijd nog zijn eigen luisteraar.

 

Gelukkig - want anders was er in de Orgelpark Cursus Orgelkunde 2018 weinig uit te leggen - maken de gevolgen van deze eenvoud het verhaal alsnog complex. Als muziek dan iets is dat klinkt, bestaat ze immers eigenlijk alleen maar 'in de tijd'. Dus waar is muziek wanneer het stil is? Welke rol speelt de musicus eigenlijk? Moet die wel zo dienstbaar zijn als nogal wat fans van 'oude muziek' willen geloven? En is de componist wel zo belangrijk? Hoe zit het met de luisteraar? Met vragen als deze is de rode draad door de Orgelpark Cursus Orgelkunde in 2018 bepaald. De reden is dat met de komst van het Utopa Barokorgel ook de esthetiek van de eeuwen vóór 1800 definitief zijn intrede doet in het Orgelpark.

 

Maar eerst: het waarom en hoe

De eerste twee colleges zullen vooral praktisch van aard zijn: waarom is het Utopa Barokorgel eigenlijk gebouwd, en, vervolgens, hoe werkt het? Belangrijk om alvast te bedenken: het Utopa Barokorgel is géén 'Bachorgel'. We weten eenvoudigweg te weinig over Bachs voorkeuren ten aanzien van orgels en orgelbouw om daar echt iets over te kunnen zeggen. Dat dat zo is, blijkt overigens ook uit de vele 'Bachorgels' die de afgelopen decennia zijn gebouwd: ze zijn enorm verschillend.

 

Springlade

Hoe het orgel werkt, laat zich prima uitleggen aan de hand van tekeningen en foto's; die zullen dus ook volop in de colleges getoond en uitgelegd worden. Een 'kernwoord' is 'springlade'. Dat is een specifieke soort 'windlade' uit de 16de eeuw, die het ons mogelijk maakt 20ste-eeuwse technologie toe te passen in het Utopa Barokorgel. De windlade is het hart van elk orgel: op de windlade staan de pijpen en in de windlade zitten de ventielen die de organist met toetsen en registerknoppen bedient. Door voor de springlade te kiezen werd het mogelijk enerzijds de pijpen aan te blazen zoals dat in de barok gebeurde, en ze anderzijds ook op nieuwe manieren in muziek te gebruiken. Denk daarbij aan aanblaaskarakteristiek, maar ook aan pijpcombinaties (en dus klankcombinaties) die voorheen niet mogelijk waren.  

 

 

Het Utopa Barokorgel is door het Orgelpark gebouwd, in samenwerking met vier orgelbouwbedrijven uit Duitsland, Nederland en Japan. Hun namen staan op het cartouche boven de klaviatuur.

 

 

Adriaan Hoek

Bij college 1 is Adriaan Hoek de 'musicus van de week'. Hij zal muziek van Georg Böhm, Dietrich Buxtehude en Johann Sebastian Bach laten horen. Bach kende de andere twee, die een generatie ouder waren: hij zocht ze als jongeman op om hen te horen spelen. In zijn eigen muziek zijn daarvan boeiende sporen terug te vinden. 

 

Voorbereiden

Voorbereiden gaat het best door veel naar (orgel)muziek te luisteren met bovenstaande gedachten in uw achterhoofd en er uw eigen gedachten over te vormen. Maar, zoals Duitsers het graag formuleren, ‘lezen vormt’ vanzelfsprekend ook - ‘Lesen bildet’. Lees bijvoorbeeld eens de inleiding in Richard Taruskins boek Text & Act. Ook de inleiding en hoofdstuk 4 in het boek Welke taal spreekt de muziek, uitgebracht door Albert van der Schoot en Erik Heijerman, bieden toegankelijk en helder denkwerk. De boeken zijn online eenvoudig verkrijgbaar. Voor wie dat vooreerst wat ver gaat, is er het boekje Inleiding tot de Orgelbouw (nog steeds verkrijgbaar) en Het Orgel van Friedrich Jakob (klik HIER voor enkele bladzijden daaruit).

 

Terugkijken

Update van dinsdagavond 10 april 2018: inmiddels is het eerste college alweer voorbij. Klik HIER om de dia's nog eens te bekijken en de bijbehorende muziekfragmenten te beluisteren. Achtergrondinformatie bij de muziek die op het orgel in Naumburg wordt gemaakt: Felix Friedrich speelt een koraalvoorspel van Johann Ludwig Krebs over Wir glauben all' an einem Gott. 

De 'rugnummers' van de muziek die Adriaan Hoek, de organist van vanmiddag, van Buxtehude en Bach uitvoerde, zijn:

• Buxtehude, Toccata in d kleine terts: BuxWV 155

• Bach, Nun komm', der Heiden Heiland: BWV 659

• Bach, Preludium en Fuga in G grote terts: BWV 550

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk