2018 College 3: Hildebrandt en elektromagneten

In de afgelopen twee colleges hebben we gezien hoe orgels werken, en ook hebben we kennisgemaakt met hoe de digitale speeltafel het nieuwe orgel kan laten klinken. Deze week kijken daar van dichtbij naar, zodat we volgende week - eindelijk - het thema 'authenticiteit' aan de orde kunnen stellen, zoals beloofd bij het begin van college 1. Een hoofdrol is dán weggelegd voor filosoof Susanne Langer. 

 

Hyperorgan

De digitale speeltafel maakt van het Sauer-orgel en het Utopa Barokorgel samen een 'hyperorgan'. De term is gemunt door researcher Randall Harlow (University of Northern Iowa), nauw verbonden aan het project in het Orgelpark. Harlow varieerde daarmee op een term uit de jaren ’70 van Tod Machover, die allerlei 'hyper'-instrumenten ontwierp: instrumenten waarvan de klankmogelijkheden door toepassing van nieuwe technologie toenamen. 

Dankzij de 'springladen' van het Utopa Barokorgel is deze toevoeging van nieuwe technologie mogelijk zonder de barokke klankwereld van het instrument te compromitteren. 

 

Interface

De crux van de springlade is dat elke pijp een eigen ventiel heeft. Elke pijp kan daardoor met elke andere pijp in elke denkbare volgorde gecombineerd worden. Dat betekent dat het design van de 'interface' - de manier waarop alle knoppen, displays etc. op de nieuwe speeltafel geordend zijn - van essentieel belang is. De oplossing die we vonden is dat we op elk manuaal van de nieuwe speeltafel niet zomaar één registratie kunnen laten klinken, maar meerdere tegelijk. Elk van die registraties kan naar believen aangepast worden; niet alleen qua registersamenstelling maar ook qua 'eigenschappen'. Die eigenschappen betreffen bijvoorbeeld de 'timing' van registraties. De organist kan er zo voor kiezen één registratie langer te laten doorklinken dan een andere, of eerder te laten ophouden.

 

Robert van Heumen

Musicus is deze week Robert van Heumen. Van Heumen is één van de meest getrainde bespelers van de nieuwe speeltafel - ook al gebruikt hij de toetsen eigenlijk niet. Als laptopmusicus is hij virtuoos in het werken met apps als SuperCollider en met de MIDI-mogelijkheden van het Utopa Barokorgel. Niet alleen in zijn muziek zal hij laten horen wat dat betekent. Net als Jacob Lekkerkerker (in het tweede college) is hij bijzonder vaardig in uitleggen hoe hij te werk gaat. 

 

 

De digitale speeltafel dateert 'qua frame' uit 2011: toen werd de tafel in gebruik genomen als tweede 'speelplaats' van het Sauer-orgel. Omdat de 'toegang' tot het Sauer-orgel en die tot het Utopa Barokorgel van dezelfde aard moesten zijn, is de speeltafel geheel verbouwd - om niet te zeggen: compleet opnieuw gebouwd. Deze foto dateert uit oktober 2017 en is gemaakt in de werkplaats van Elbertse Orgelmakers (Soest).

 

 

Voorbereiden

Voorbereiden gaat het best door veel naar (orgel)muziek te luisteren en, in het geval van dit college, over orgelbouw te lezen. Deze week is het artikel over het orgel in de actuele Timbres (nummer 23) een aanrader.

 

Terugkijken

Update van dinsdagavond 24 april 2018: klik HIER om de dia's nog eens te bekijken en de bijbehorende muziekfragmenten te beluisteren. In de fragmenten zijn de organisten Anton Heiller te horen (Grote Kerk Zwolle, improvisatie), Michel Chapuis (idem, Fuga van Johann Sebastian Bach BWV 533/2), Xaver Varnus (Berlijn), en Daniel Roth (Philadelphia). 

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk