2018 College 4: Nadenken, muziek en luisteren

Deze week landen we - eindelijk - bij het thema dat steeds al door de colleges echoot: authenticiteit. Een bijna onbruikbaar woord: zodra iets, zoals een stuk muziek, of iemand, zoals een kunstenaar, authenticiteit wordt toegeschreven, moeten we onze aandacht spitsen, want dikwijls is de bedoeling dan iets te verkopen. We staan met name stil bij Susanne Langer, die nadacht over hoe dat nu zit: wat maakt een stuk muziek tot een kunstwerk? 

 

Muziek als kunst

De afgelopen weken hebben we gemerkt dat het Utopa Barokorgel tot veel in staat is: van 'gewone' muziek van Bach, via de al wat eigentijdsere improvisaties van Jacob Lekkerkerker, tot de voor velen van ons allicht enigszins vervreemdende klanken van Robert van Heumen. Wat al die muziek verbindt, is dat ze met de pijpen van het nieuwe orgel (en die van het Sauer-orgel) wordt gemaakt. Het is dus orgelmuziek. 

Of toch niet? En als niet alle muziek op orgels wellicht meteen orgelmuziek zou mogen heten, hoe zit het dan met muziek überhaupt? Op grond van welke eigenschappen noemen we iets een kunstwerk? Op grond van welke eigenschappen muziek orgelmuziek? Susanne Langer introduceerde daarvoor in haar boek 'Filosofie in een nieuwe toonaard' ('Philosophy in a New Key') het woord 'betekenisvolle vorm'. Het blijkt hanteerbaar en praktisch 'denkgereedschap'.

 

Verlichting

Een voorwaarde om Langers denkwerk te kunnen volgen, is dat we Immanuel Kants oproep serieus nemen. Aan het einde van de 18de eeuw 'componeerde' hij zijn weergaloze boeken over de rede - het rationele denken. Zijn oproep: durf dat tenminste te doen! Durf te denken, bevrijd je uit je gewoonte anderen dat voor je te laten doen. De zuiverheid die daaruit spreekt, kan ook worden toegepast bij het luisteren naar muziek. Luisteren wordt zo als het ware een vorm van 'artistiek denken'. Dat zei Kant niet, en Langer ook niet - maar het is waartoe denken en luisteren in hun spoor leidt.  

 

 

Nadenken over muziek: dit noteerde niemand minder dan Goethe ooit over zijn 'luisterontmoeting' met Bach: 'Alsof de eeuwige harmonie in gesprek was met zichzelf, zoals het in Gods innerlijk, kort voor de schepping van de wereld, moet zijn toegegaan.'

 

 

Edith Yam

Organist is ditmaal Edith Yam. Zij studeert aan het Conservatorium van Amsterdam, en komt met een breed programma vol barokke orgelmuziek. Een deel ervan doen we samen: aan de orde komen de registers van het Utopa Barokorgel (want we gaan ook gewoon door met nagaan hoe dit orgel nu eigenlijk 'werkt') en daarbij zal zij steeds voorbeelden in klank en muziek geven. Aan het eind van het college speelt Edith Yam bovendien de altijd weer adembenemende Passacaglia van Johann Sebastian Bach op het Utopa Barokorgel.

 

Voorbereiden

Voorbereiden is in dit geval niet per se nodig; de aan te snijden thema's zijn complex en worden in het college helder aangesneden en uitgelegd; uiteraard als altijd met veel ruimte voor vragen en gesprekken. Maar wie het aandurft, kan natuurlijk altijd een poging wagen Susanne Langer te lezen in het (originele) Engels!

 

Terugkijken

Klik HIER om de dia's nog eens te bekijken en de bijbehorende muziekfragmenten te beluisteren. De BWV-nummers van de Bachwerken die Edith Yam speelde, zijn in de dia's opgenomen.

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk