2018 College 6: Barok en romantiek in denkwerk en muziek

Vorige week zagen we dat Susanne Langer, de filosofische heldin van de cursus Orgelkunde dit jaar, haar geniale denkwerk kon verrichten doordat ze, om een bekende metafoor te gebruiken, op de schouders van reuzen kon staan. Zonder dat ze hem zelf expliciet noemt, is een van deze reuzen zonder meer Immanuel Kant. We maakten kort kennis met zijn manier van denken (en zijn beroemde 'categorische imperatief'), en begonnen daarna Hans-Georg Gadamer te lezen. We sluiten de cursus van dit jaar af met verder lezen in Gadamers werk én, al was het maar omdat dat naadloos daarbij past, met het vergelijken van 'dezelfde' muziek op verschillende orgels.

 

'Dezelfde' muziek?!

We weten dat muziek onherhaalbaar is, zoals we ook weten dat we geneigd zijn toch het omgekeerde te denken. Gadamer probeert dat te begrijpen door de woorden 'symbool', 'spel' en 'feest' centraal te stellen. Ook heel praktisch is zijn begrip 'verstaanshorizon': alles wat wij begrijpen - dus ook muziek - begrijpen we 'slechts' binnen onze eigen horizon. De metafoor maakt meteen duidelijk dat horizonversmelting (die van u en die van mij bijvoorbeeld) en horizonverbreding kunnen helpen méér (van) muziek te begrijpen. 

We gaan dat alles aan de praktijk koppelen: Henk Verhoef zal eenzelfde partituur zowel op de lessenaar van het Utopa Barokorgel zetten als op die van het Verschueren-orgel. Welke consequenties heeft dat voor hem? Welke voor ons, als luisteraars? Wat 'moeten' we daarvan denken? In hoeverre 'blijft Bach zichzelf'? 

 

Verlichting

Behalve Kants categorische imperatief hebben we ook zijn oproep zelfstandig te willen denken (nog eens) gehoord. De basishouding die zowel bij ingewikkelde teksten als bij muziek nodig is, is die van sympathie. Dat wil zeggen dat je, als je iets niet begrijpt, op voorhand niet meteen aanneemt dat hetgeen je niet begrijpt dus van onvoldoende kwaliteit is; maar dat het integendeel wel eens zo zou kunnen zijn dat je eigen begripvermogen nog onvoldoende ontwikkeld is. 

Door na Langer, Kant en Gadamer tenslotte stil te staan bij musicoloog Richard Taruskin, die prachtig schreef over de spanning tussen 'Text' (zoals partituren) en 'Act') zoals musiceren, ronden we de cursus Orgelkunde dit jaar af.

 

 

Johann Sebastian Bach: het beroemde beeld van Carl Seffner (1908) voor de Thomaskirche in Leipzig. Fraai aan dit beeld is (onder meer) dat Bach als het ware op het orgel achter hem leunt. 

 

 

Henk Verhoef

Organist is deze week Henk Verhoef. Hij is de organist van de Vrije Universiteit Amsterdam en van de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Ook is hij één van de belangrijkste orgeladviseurs in Nederland. Zo begeleidt hij momenteel de restauratie van het wereldberoemde orgel in de Oude Kerk; eind dit jaar moet dat weer in volle glorie kunnen klinken.

 

Voorbereiden

Voorbereiden betekent ditmaal nog eens bij Susanne Langer stilstaan; maar nu 'via' een artikel dat onlangs verscheen in het vriendenboek voor Jan R. Luth, een van de grootste Bachkenners in Nederland. Klik HIER.

 

Terugkijken

Klik HIER om de dia's nog eens te bekijken en de bijbehorende muziekfragmenten te beluisteren. De BWV-nummers van de twee koraalvoorspelen over Allein Gott in der Höh sei Ehr die Henk Verhoef speelde, zijn 663 (uit de Leipziger Choräle) en 664.

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk