2019 College 1: muziek op papier?

De rode draad door cursus Orgelkunde van het Orgelpark is elk jaar dezelfde en eigenlijk heel eenvoudig: muziek is iets dat klinkt en wordt gemaakt door musici voor luisteraars. Tegelijk gaat die rode draad een beetje tegen de keer in: in onze westerse muziekcultuur hebben componisten immers de hoogste status en zijn de rollen van de musicus en de luisteraar juist bescheiden. Hun taak is te begrijpen wat de bedoeling van de componist is. 

 

In de praktijk werkt het anders dan deze "cultuurregel" suggereert. We horen elke dag zoveel muziek dat het ondoenlijk is steeds na te denken over de intenties van de maker, en toch vinden we er meestal wel iets van. Dat geldt niet alleen bij het luisteren naar wat de Duitsers zo mooi "Dudelfunk" noemen - radiogedoedel dat je maar half waarneemt -, maar ook bij concerten waarvoor we tickets kopen. Bovendien: is het niet ook een beetje eigenaardig te menen dat "verstand van muziek" nodig is om naar muziek te kunnen luisteren? Als muziek "zelf", dus als datgene wat er klinkt, niet overtuigt, is het dan misschien niet gewoon zo dat de componist en de musicus hun werk niet goed hebben gedaan?

 

Het begin: luisteren

In dit eerste college van de Cursus Orgelkunde in 2019 staan we stil bij vragen als deze. En wel door te luisteren naar muziek en daarover vervolgens te overleggen. Vast staat nu al dat u als studenten ieder iets anders waarneemt. Al was het maar omdat niemand in staat is een stuk muziek gedurende de tijd dat het klinkt in alle details optimaal te volgen. Sommige dingen vallen op, trekken de aandacht - en alleen daardoor al is er minder aandacht voor wat daaromheen gebeurt. 

In onze cursus beschouwen we dat als een groot voordeel. Het opent de mogelijkheid tot gesprek. En tot het inzicht dat wij het, als luisteraars, blijkbaar zijn die bepalen wat er klinkt wanneer er muziek klinkt. Niet de musicus, en ook niet de componist. 

 

 

Fragment uit een partituur van John Cage: zo noteerde hij zijn "Aria". De tekst is helder, en ook de verwachte manier van zingen laat weinig ruimte voor twijfel. Tegelijk is even duidelijk dat de zangeres veel ruimte voor eigen inbreng heeft.

 

 

De wereld op z'n kop?

Is dat niet de wereld op z'n kop? Ja, in zekere zin. De componist heeft immers niet voor niets gezwoegd op het maken van een zo duidelijk mogelijke partituur, zodat de musicus begrijpt wat al die aanwijzingen verlangen. De musicus, vervolgens, zal zo respectvol mogelijk met dat "materiaal" omgaan. Dus hoezo zou de luisteraar bepalend zijn?

En toch. De luisteraar heeft niet eens een andere optie dan op basis van eigen ervaringen te bepalen wat zij van een stuk muziek vindt - alleen door haar oren immers, en via haar brein, heeft zij een idee van de muziek gekregen. 

We zijn gewend daar vervolgens bescheiden over te doen. En in geval van twijfel de musicus of de componist nog eens naar haar intentie te vragen. Maar dat hoeft niet - want het is óók verdedigbaar muziek te zien als iets dat zelf, in klank, is wat het is. Niet iets dat alleen begrijpelijk is via gesprekken en overleg met experts, maar als kunstwerk dat tot stand komt wanneer het klinkt, en als zodanig het uitgangspunt voor nadenken over (die) muziek kan zijn.

 

Mogelijkheden

Zo wordt het mogelijk de ene uitvoering van een groots Bachwerk naast een heel andere uitvoering ervan te accepteren, en niet meteen te hoeven bepalen welke van de twee "de beste" is. Ook wordt het mogelijk criteria als "authenticiteit" kritisch te bezien: als een muziek overtuigt maar niet volgens onze kennis over de intenties van de componist is uitgevoerd, wat zegt dat dan eigenlijk?   

 

Matthijs van der Wilt en René Uijlenhoet

Bij college 1 zijn organist Matthijs van der Wilt en "laptoppist" René Uijlenhoet de "musici van de week". Zij zullen onder meer nog eens de nieuwe compositie laten horen die René Uijlenhoet in opdracht van het Orgelpark componeerde voor de ingebruikneming van het Utopa Barokorgel in maart 2018. Van der Wilt zal echter ook "oude muziek" laten horen.  

 

Voorbereiden

Als u zich alvast wilt voorbereiden op het eerste college, dan gaat dat het best door veel naar (orgel)muziek te luisteren met bovenstaande gedachten in uw achterhoofd en er uw eigen gedachten aan toe te voegen. 

Tegelijk is lezen natuurlijk altijd een goed idee. Het boek van Gescinska is de moeite meer dan waard, en ook de inleiding en hoofdstuk 4 in het boek Welke taal spreekt de muziek, uitgebracht door Albert van der Schoot en Erik Heijerman, bieden toegankelijk en helder denkwerk. Graag tot ziens op 5 maart!  

 


 

Terugkijken

De presentatie die als 'onderlegger' voor dit college is gebruikt, is hier nog eens te zien in de vorm van een film. Het voordeel daarvan is dat de muziekfragmenten er in staan. Als u een fragment iets langer wilt bekijken, pauzeert u eenvoudig de film. Klik op het plaatje hieronder om de presentatie te zien:

 

 

 

 

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 80 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk