2019 College 3: akkoorden en modulaties

Vorige week hebben we stilgestaan bij de theorie achter de 'kwintvalsequens'. Bij zo'n sequens worden akkoorden in een specifieke volgorde geplaatst. Deze compositietechniek is populair omdat muziek er een ontspannend, zwierig karakter van krijgt. Kenmerkend is dat de 'grondtoon' van elk akkoord steeds een kwint lager klinkt dan de grondtoon van het vorige akkoord. De grondtoon valt zogezegd steeds een kwint naar beneden. Vandaar: kwintvalsequens. In het eerste college hebben we gezien wat een kwint is: de afstand tussen do en sol in de reeks do-re-mi-fa-sol-la-ti-do. 

 

Akkoorden en trappen

Dachten we vorige week na over de verwantschap tussen de akkoorden in een kwintvalsequens, deze week staan we stil bij de bouwstenen van akkoorden. Dat die uit drie tonen bestaan, weten we. Maar hoe kan het dan dat een organist akkoorden soms met tien vingers speelt? En hoe moeten de andere twee tonen van de akkoorden zich gedragen? Want er zijn regels - zo zijn zogenaamde 'kwintparallellen' verboden. Wat zijn dat? Is dat verbod eigenlijk wel zinvol? Ook komen termen als 'moduleren' en 'toonvoorraad' aan de orde. Vorige week kwamen die al even tegen, maar ze verdienen (veel) meer aandacht. We gaan daar deze week over nadenken aan de hand van het eerste Bachwerk dat jonge organisten leren spelen: het Preludium in g kleine terts, BWV 558. 

 

'Aliquoten' 

Om het nog ingewikkelder te maken: orgelregisters verschillen niet alleen van klankkleur maar ook van toonhoogte. Zo kan het ene register 'gewoon' de toonhoogte van de piano hebben (dat noemen we dan een 8-voets register, omdat de langste pijp ervan 8 voet lang is), terwijl een ander register een octaaf hoger klinkt (een 4-voets register). Tot zover 'niets aan de hand': het hogere register voegt aan het lagere hetzelfde toe als een kinderstem aan een koor.

Maar er zijn ook registers die een kwint hoger klinken, of een terts. Soms zelfs een septiem of een none. Deze afwijkende registers noemen we ook wel 'aliquoten'. Wat is een functie, en wat is hun achtergrond? Welke klankkleuren hebben deze registers? En vooral: wat is hun relatie met kwinten in muziek? Ook daarover gaat het vandaag.

 

 

 

Hans-Georg Gadamer, een van de belangrijkste filosofen van de 20ste eeuw, dacht veel na over muziek en musiceren - en betrok bij zijn denkwerk daarover zelfs orgelimprovisaties

 

 

 

Filosofie

Vorige week hebben we geluisterd naar Kooiman, Friedrich en Bryndorf, die ieder Bachs Fantasie in c kleine terts historisch geïnformeerd speelden; toch klonk hun muziek anders. We luisteren er deze week kort opnieuw naar als voorbereiding op college 4. Daarin gaan we na hoe we over ons luisteren kunnen nadenken. Dat leren we van Susanne Langer. Via haar komen we uit bij Kant, en vervolgens bij Gadamer. Prachtig denkwerk dat onze luisteractiviteit inzichtelijk maakt. Niet alleen met betrekking tot het beoordelen van hoe musici musiceren, maar ook bij het luisteren naar kwintregisters in orgels en kwintsprongen in muziek. 

 

 


 

 

Terugkijken

De presentatie die als 'onderlegger' voor dit college is gebruikt, is hier nog eens te zien in de vorm van een film. Het voordeel daarvan is dat de muziekfragmenten er in staan. Als u een fragment iets langer wilt bekijken, pauzeert u eenvoudig de film. Klik op het plaatje hieronder om de presentatie te zien:

 

 

 

 

Organist: Francesca Ajossa

Organist Francesca speelde vier grote orgelwerken als muzikale omlijsting van dit college:

- Het Concerto in a kleine terts van Vivaldi in de orgelversie van Bach

- Bachs koraalvoorspel 'Schmücke dich, o liebe Seele'

- De vierde orgelsonate van Felix Mendelssohn

- Het eerste Choral van César Franck

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 70 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk