2019 College 4: nadenken over luisteren

Vorige week hebben we stilgestaan bij Bachs prachtige 'kleine' Preludium 'in g kleine terts'. We zagen hoe Bach akkoorden bouwt, in welke volgorde hij ze plaatst en hoe hij er melodieën aan ontleent. Bovendien constateerden we dat Bach in deze compositie de kwintvalsequens minstens tweemaal toepast. Deze week gaan we verder met onze pogingen die sequens te doorgronden. We beginnen ditmaal met luisteroefeningen. 

 

Luisteroefeningen

Vorige week hebben we al drie luisteroefeningen gedaan. We hebben geluisterd naar Kooiman, Friedrich en Bryndorf, die ieder Bachs Fantasie in c kleine terts speelden; toch klonk die compositie driemaal totaal anders. Zo viel ons op dat de 'zuchtende' baslijn lang niet door alle drie even 'zuchtend' werd gespeeld. Ook luisterden we naar een simpele enkele toon van de Vox humana van het Utopa Barokorgel; het bleek dat het begin van zo'n toon een duidelijk eigen karakter heeft, net als het klinkende deel daarna, evenals het einde van de toon. Een derde luisteroefening deden we samen met organist Francesca Ajossa, die demonstreerde hoe Vivaldi's Concerto in a kleine terts is opgebouwd. Dat deed ze door eerst voor ons de tweestemmige pedaalpartij te spelen (twee voeten actief, die elk een eigen lijn spelen), daarna de linkerhand toe te voegen, en vervolgens de rechterhand. Deze week gaan we samen met organist Rik Melissant opnieuw zulke luisteroefeningen doen.

 

 

 

Susanne Langer in 1968, gefotografeerd in haar werkkamer

 

 

 

Filosofie

Dat doen we vooral om onszelf materiaal te geven voor de volgende stap: we gaan na hoe we over ons luisteren kunnen nadenken. Dat leren we van Susanne Langer. Via haar komen we uit bij Immanuel Kant (zijn standbeeld is rechts hiernaast te zien), en vervolgens bij Hans-Georg Gadamer. Prachtig denkwerk dat onze luisteractiviteit inzichtelijk maakt. Niet alleen met betrekking tot het beoordelen van hoe musici musiceren, maar ook bij het waarnemen van specifieke registers in orgels en van kwintsprongen in muziek. 

 

Kwintvalsequens

Via die route komen we terug bij de kwintvalsequens. Het verhaal daarover van vandaag is eenvoudiger dan dat van vorige week, want we gaan de sequens sterk reduceren, tot maar drie akkoorden. Dat biedt ons de gelegenheid om nader kennis te maken met dé basisstructuur van veel westerse muziek, en wel door naar cadenzen te leren luisteren, ze zelf samen te stellen, en daarbij kwintparallellen te vermijden. We hebben vorige week gezien waarom dat laatste een goed idee is. Tegelijk zullen we in de zogeheten 'Legrenzi-fuga' van Johann Sebastian Bach zien dat hij de kwintparallel in zijn jonge jaren best spannend vond.

 

Voorbereiden

Het best bereidt u zich op dit college voor door (nog eens) naar de Bach-orgels te luisteren die ik bij college 2 al even noemde: die in Dordrecht (in de Grote Kerk), in Wenen (Augustinerkirche) en in Leipzig (Thomaskirche). Een wat ouder Bach-orgel staat in de Dom te Bremen. Voorbeelden van hun klank zijn te vinden via Youtube: 

 

Leipzig 

Dordrecht

Wenen

Bremen (vanaf 4'20")

 

 

 

 


 

 

Terugkijken

De presentatie die als 'onderlegger' voor dit college is gebruikt, is hier nog eens te zien in de vorm van een film. Het voordeel daarvan is dat de muziekfragmenten er in staan. Als u een fragment iets langer wilt bekijken, pauzeert u eenvoudig de film. Klik op het plaatje hieronder om de presentatie te zien:

 

 

 

 

Organist: Rik Melissant

Organist Rik Melissant speelde vijf grote orgelwerken als muzikale omlijsting van dit college:

- Bach: Preludium en fuga in G grote terts (BWV 541)

- Bach: het middendeel van de eerste triosonate

- De tweede orgelsonate van Felix Mendelssohn

- De tweede van de Trois Impressions van Sigfrid Karg-Elert: Clair de Lune

- Het derde Choral van César Franck

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 80 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk