College 3: Perfecte imperfectie

In het tweede college week hebben we kennisgemaakt met imperfectie als een wellicht essentiële voorwaarde voor perfectie, hoe paradoxaal dat ook klinkt. De beweging die een tremulant maakt in orgelklank, de kleine en hoge toontjes in de aanspraak van vervolgens mooie lage tonen: het geeft leven aan het instrument.

 

In Polen ontmoetten we zelfs de 'Poolse Cymbel', die op elke toets 'gewoon' dezelfde wirwar van hoge frequenties geeft, en zo stralende klankpareltjes 'bovenop' een forse orgelklank legt. In week 3 gaan we verder in op registers en hun namen, maar ook bekijken we aan de hand van het denkwerk van Hans-Georg Gadamer hoe we die het best kunnen lezen en – letterlijk bijna – verstaan.

 

 

Huiswerk

Hans-Georg Gadamer leefde van 1900 tot 2002; als iemand de 20ste eeuw heeft gemaakt, dan was hij het wel. Zijn denken kenmerkt zich door een grote toegankelijkheid; Gadamer was wars van dure woorden. Het boekje dat u onder uw hoofdkussen mag leggen, heet 'Über die Aktualität des Schönen in der Kunst / Kunst als Spiel, Symbol und Fest.' Wie het aandurft de ruim 80 bladzijden in Gadamers prachtige Duits te lezen, kan voor een paar euro terecht bij uitgeverij Reclam, waar het verscheen in de reeks 'Was bedeutet das alles'. Er is ook een Nederlandse vertaling, onder de titel 'De actualiteit van het Schone' verschenen bij uitgeverij Boom.  

 

 

 

Gadamer (staand) discussieerde in 1988 met de Franse filosoof Derrida, die meende dat waarheid wellicht niet gevonden kon worden – er is immers altijd de kans dat iemand zíjn waarheid wil opdringen. Gadamer antwoordde dat Derrida en hij eigenlijk hetzelfde meenden, maar dat Derrida met zijn opmerking precies deed waarvoor hij waarschuwde: zijn visie boven die van Gadamer leggen.

 

 

 

Wat we niet kennen...

Niet alles wat we in de colleges horen en leren kennen, vinden we mooi. 'Waarom moeten er in vredesnaam grote orgels gebouwd worden?' De verzuchting kwam afgelopen week na een bombastische Mozart op het reuzenorgel in Liepaja. Een andere student vroeg zich af: 'Is dat nog wel Mozart?' Gadamer bekijkt zulke vragen van een afstandje: 'Wat we niet kennen, ontmoeten we op dezelfde manier', zegt hij. 'Ongeacht of het nieuw of oud is.' Het gebruikt de begrippen spel, symbool en feest om dat te begrijpen. Met 'spel' bedoelt Gadamer dat het presenteren en beleven van een kunstwerk als een spel verloopt – waarin je als kijker, als luisteraar een belanrgijke rol speelt. 'Symbool': het kunstwerk resoneert in jezelf – je herkent iets. 'Feest': net als een feest brengt een kunstwerk ons samen – onze gesprekken nadat we, bijvoorbeeld, muziek hebben beleefd, hebben vaak de sfeer van 'een niet direct te definiëren gemeenschappelijkheid'. 

 

 

 

Registers, registers... de knoppen van het orgel in de Bovenkerk in Kampen. Bovenkerk-organist Ab Weegenaar is de 'organist van dienst' bij college 3.

 

 

 

Referentiesysteem

Het allerbelangrijkste bij kunst bekijken, muziek beluisteren, enzovoort, is ons referentiesysteem. Ontmoeten we iets nieuws, dan worden aspecten van ons referentiesysteem geactiveerd, al was het maar in de vorm van herkenning ('Hé, dit is de beroemde Toccata van Bach...') en verrassing ('... maar dit orgel klinkt er wel erg sloom in'). Het mooie van zo'n systeem is natuurlijk dat je het uitbouwt naarmate je ouder wordt. We gaan dat concreet doen: door aandachtig naar registers te luisteren, en ook daadwerkelijk te oefenen in herkenning. Het derde college wordt dus nog actiever dan de eerste twee! 

 


 

College 3 is inmiddels voorbij. Klik op de afbeelding hieronder om de presentatie die bij het college werd getoond nog eens te zien.

 

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 80 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk