College 4: Klank waarnemen en identificeren

College 3 stond in het teken van denkwerk: we dachten na over de onherhaalbaarheid van muziek en over de vraag hoe we niettemin kunnen spreken van iets als 'de Toccata van Bach'. We ontmoetten met name filosoof Hans-Georg Gadamer, die ons aanraadt van het deel naar het geheel 'te denken', vandaar weer naar het deel, enzovoort. Zodat we de 'eenheid' van wat we begrijpen steeds verder 'uitbreiden'. 

 

Dat sluit mooi aan bij het thema van de cursus dit jaar: dat luisteren iets is wat je actief doet, zoals Pauline Oliveros ons leert. De muziek of de klanken waarnaar we luisteren veranderen doordat we ernaar luisteren, en ook wijzelf veranderen door te luisteren. Zo bekeken is niet alleen Gadamer een voorloper van Oliveros, maar ook Immanuel Kant, die bepleit dat we ons denkvermogen zelfstandig gebruiken, en ons niet de luiheid toestaan andermans denkwerk zonder meer te volgen. Het verbindt hetgeen we in de colleges behandelen met 'het leven zelf', precies zoals je mag verwachten van kunst: kunst staat niet naast de wereld maar er middenin en helpt zo die wereld beter te begrijpen. Vandaar dat we niet alleen oude denkers beluisteren, maar ook denkers van vandaag, zoals Bas Heine en Thomas Piketty; zoals Robert Pirsig en Richard Taruskin.   

 

Positivistisch postmodern

We dachten ook na over zowel positivistisch als postmodern reduceren – eigenlijk dus over reduceren, waarvan het (doorgaans [niet eens bewust] verzwegen) uitgangspunt altijd is dat er een eenvoudige heldere versie bestaat van hetgeen je probeert te begrijpen. Een eenduidige waarheid bijvoorbeeld (wat positivistisch zou zijn) of helemaal geen waarheid (wat postmodernistisch zou zijn).

 

 

In muziek, in vormgeving, in bedenken wat je standpunten zijn, is gevoel hebben voor proporties een bruikbaar gereedschap. In college 3 zagen we dit orgelfront, in 2017 nieuw gemaakt in Notre Dame (Indiana, VS). Het voorbeeld was het orgel in de Bovenkerk in Kampen, maar de verhoudingen zijn nét anders. Beter? Slechter? U bepaalt...

 

 

In orgeltermen...

Orgels zijn prachtige oefenobjecten om dit soort denkwerk in praktijk te brengen. Elke klank is er een, maar elke twee klanken samen zijn er ook een... één nieuwe klank namelijk! De mogelijkheden zijn daardoor zelfs bij relatief kleine orgels al oneindig. Om daar grip op te krijgen gaan we in college 4 actief luisteren en identificeren, nog zo'n woord dat Gadamer introduceerde. Door te identificeren wordt iets wat we beleven iets dat we ons herinneren, dat er dus is. Door over die dingen (klanken, muziek) met elkaar te overleggen, vormen we een cultuur – dat wil zeggen een ruimte waarin we afspreken wat we 'gewoon logisch' willen vinden ('dat je dat niet snapt!') en op welke punten we relativerend willen zijn ('ja, maar dat is jóuw mening'). Elke cultuur creëert zo zijn eigen balans tussen positivisme en postmodernisme. 

Bij de luisteroefeningen maken we nader kennis met ons referentiesysteem: alles wat we weten en denken te weten, en dat dus meeresoneert in ons denken en in onze beslissingen.

 


 

College 4 is inmiddels voorbij. Klik op de afbeelding hieronder om de presentatie die bij het college werd getoond nog eens te zien.

 

 

 

Word
Gast
vriend

Word GastVriend van het Orgelpark

Bezoek alle Orgelpark concerten voor slechts 80 euro per jaar. Daarmee helpt u ons om het orgel een nieuwe plaats te geven in het actuele muziekleven en geeft u jong talent de kans op te treden in een bijzondere ambiance.

Lees meer

Stichting Utopa actualiseert en stimuleert creatieve talenten van mensen

Lees meer
Muziekspeler
Kies een muziekstuk