2026 | College 3

De Cursus Orgelkunde staat in 2026 in het teken van de vraag hoe het orgel relevant is voor de 21ste eeuw. Geldt die relevantie slechts binnen groepen die het orgel al eeuwenlang onderdak verlenen (kerken) of er 'oude muziek' mee maken (historisch geïnformeerde musici), of maakt het orgel ook buiten die culturen een verschil? 

We dachten ditmaal verder na over het ontmoedigend grote verschil tussen hoe de 21ste eeuw zich ontwikkelt (de wijziging van het klimaat, de druk op de democratie, de opkomst van kunstmatige intelligentie, oorlogen in Europa en het Midden-Oosten, etc.) en hoe het orgel dat doet. Is het niet aanmatigend te denken dat het tweede relevant zou zijn voor het eerste? Vereist dat niet een al te grote naïviteit?

Aan de hand van denkwerk van filosofen als Peter Sloterdijk, de vorige week overleden Jürgen Habermas en met name Donna Haraway (op de foto hierboven met haar hond Cayenne), bedachten we dat het zinvol zou kunnen zijn kunst niet te beschouwen als versiering maar als een manier om te oefenen in leven. We gebruiken immers zowel ten aanzien van de grote wereldproblemen als ten aanzien van kunst de kunst van het redeneren; en dus kan het een idee zijn het redeneren in het ene domein te spiegelen aan dat in het andere. Daar komt bij dat kunst tevens de mogelijkheid biedt buiten het domein van het woord kennis op te doen, en zo door redelijkheid verkregen kennis te verrijken, te nuanceren en opnieuw te positioneren. 

De activiteit die muziek introduceert in deze oefening (muziek ontstaat en bestaat immers in de tijd) verleent er het perspectief van 'in beweging zijn' aan; de activiteit van muziek gemaakt op orgels doet dat daar nog een schepje bovenop doordat orgels ieder anders zijn. Ze maken daardoor duidelijk dat de kunst van het musiceren het verdient 'per muziek', dus per situatie waarin muziek klinkt, serieus te worden genomen. Dat levert weliswaar een enorme hoeveelheid 'muzieken' op, maar dat probleem serieus nemen kon wel eens heel leerzaam zijn – precies zoals Donna Haraway betoogt in haar meesterwerk Staying with the trouble.

Hieronder kunt u de presentatie die bij college 3 is gebruikt opnieuw bekijken. De presentatie heeft hier de vorm van een film, die u eenvoudig kunt pauzeren, bijvoorbeeld om een dia langer te bekijken. Er is gekozen voor het filmformaat omdat daarin ook de muziekvoorbeelden beluisterbaar zijn.